Recognition of Urban Evolution in the Historic City of Hoūsam (Rudsar) Based on Historical Written Sources and Evidence

Document Type : Research Paper

Authors

1 Assistant Prof, Department of Architectural Conservation, Faculty of Architecture and Urbanism, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.

2 MSc. Student of Architectural and Urban Conservation, Faculty of Architecture and Urbanism, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.

3 Bachelor in Statistics, Payame Noor Kasma University, Gilan, Iran.

10.22059/jfaup.2026.402254.673127

Abstract

Historical urban fabrics have undergone continuous transformations throughout different historical periods under the influence of social, political, economic, and natural factors. These transformations often disrupt the authentic identity and spatial-structural system of such cities, making their accurate reading and interpretation increasingly difficult. Rudsar, historically referred to as "Khosham," "Khūsham," or "Hoūsam" in ancient texts, exemplifies this process of change. Up to the late Qajar period, the city preserved a cohesive set of urban elements, including the bazaar, the governor's palace, mosque, caravansary, public bath, cemetery, bridge, and its port. However, during the Pahlavi I era, urban interventions, natural disasters, and shifts in governance accelerated the destruction and transformation of these elements. As a result, the authentic identity and historical continuity of the city's fabric were severely disrupted. Moreover, the erasure of physical traces has led to scholarly disagreements about the precise location or original form of some key structures, such as the "Molla Amira cemetery" and the "Hoūsam governor's palace." Against this background, the present research seeks to answer two main questions: how did the historical transformations of Rudsar's urban fabric evolve over time, and what were the key architectural, functional, and spatial features of this historic city in its successive stages of development? The study aims to reinterpret the architectural identity and spatial-functional system of Rudsar's historic core across different historical periods, thereby contributing to the understanding of its heritage significance and informing conservation strategies. The research follows a descriptive-analytical approach, combining historical and architectural analysis. Data were collected through an extensive review of historical texts, archival records, historic maps, travelogues by both Iranian and foreign travelers, and extant physical evidence. A comparative reading of documentary sources, supported by historic map analysis, enabled the recognition of the city's spatial organization. Furthermore, a critical assessment of existing scholarly debates about the location of specific sites was undertaken, integrating written evidence with available physical traces to propose substantiated interpretations. The findings highlight Rudsar's historical significance as one of the oldest urban centers of Gilān and the southern Caspian region, serving as a political, economic, cultural, and educational hub under the Alavid, Buyid, Kār-Kiyā, and Safavid dynasties. A notable achievement of this research is the introduction and analysis of a Safavid map of Rudsar, presented here for the first time, which offers crucial insights into the city's spatial organization and the location of key structures during that era. Another significant outcome is the systematic identification and explanation of the different historical names attributed to Hoūsam in diverse sources, elucidating their linguistic and historical rationale. Moreover, the study has undertaken the documentation and site-location of major urban elements based on a combination of textual evidence, maps, travelogues, and remaining physical traces. By bringing these data together for the first time in a consolidated manner, the research provides a clearer picture of the historical morphology of Rudsar. In conclusion, the study underscores that despite the widespread loss of tangible evidence, a careful synthesis of textual, cartographic, and archaeological data can accurately locate architectural spaces in the historic identity of Rudsar's urban fabric.

Keywords

Main Subjects

References

Abraghouei Fard, H. & Mansouri, A. (2021). Rereading the Constituent Components of the Spatial Organization of the Iranian City after Islam in Travelogues from the 9th to the 14th Century AH [Bazkhani-ye mo'alefeh-haye sazandeye sazman-e fazayi-ye shahr-e Irani pas az eslam dar safarnameh-haye gharn-e nohom ta chahardahom hejri ghamari]. Manzar, 13(55), 20-29. https://doi.org/10.22034/manzar.2021.240065.2070 (In Persian)
Académie des Sciences, & Belles-Lettres (Toulouse). (1870). Memoires de l'academie des Sciences, Inscriptions et Belles Lettres de Toulouse (Vol. 2). Impr. Toulousaine.
Afshar Baghri, A. Omranipour, A. & Vafamehr, M. (2025). An Inquiry into the Evolution of the Spatial Organization of the Historical City of Shushtar before the Islamic Period [Jostari bar sir-e tahavol-e sazman-e fazayi-ye shahr-e tarikhi-ye Shushtar pish az dowre-ye Eslami]. Manzar, 17(70), 34-43. 10.22034/manzar.2024.477793.2312 (In Persian)
Al-Biruni, A. R. (1107 CE). Al-Qanun al-Mas'udi. Paris, Manuscript No. 6840. (In Arabic)
Al-Karmali Al-Baghdadi, A. I. M. (1939). Al-Nuqud Al-Arabiyyah wa 'Ilm Al-Numiyyat. Al-Matba'ah Al-Asriyyah. (In Arabic) Al-Maqdisi, M. A. (1494 CE). Ahsan al-Taqasim fi Ma'rifat al-Aqalim [Ahsan al-Taqasim fi Ma'rifat al-Aqalim]. Berlin State Library, Manuscript No. 6034. (In Arabic)
Asadi, M. (2024). Zagout [Zaghut]. Avaye Amlash Quarterly, (42), 28-30. (In Persian)
A'zam Qodsi, H. (2000). Memoirs of Me, or the Illumination of a Hundred Years of History (Vol. 1) [Khaterat-e Man ya Roshan Shodan-e Tarikh-e Sad Saleh]. Karang. (In Persian)
Azimi, N. (2016). History of Gilan, from the Beginning to the End of Local Khan Salar Governments [Tarikh-e Gilan, az Aghaz ta Payan-e Hokumat-ha-ye Mahalli-ye Khan Salar]. Farhang-e Ilya. (In Persian)
Behzadfar, M. (2015). Urban Planning Schemes and Programs [Tarh-ha va barnameh-haye shahrsazi]. Nashr-e Shahr. (In Persian)
Bohler, A. (2019). Travelogue of Bühler to Guilan and Mazandaran [Safarnameh Bühler be Guilan va Mazandaran] (M. Khazaei, Trans.). Khaneh Tarikh va Tasvir-e Abrishami. (Original work published 1858-1860) (In Persian)
Ebn Esfandiyar, M. H. B. (1941). Tarikh-e Tabaristan (Vols. 1-2) [Tarikh-e Tabaristan]. (A. Eqbal Ashtiyani, Ed.). Padideh Khavar. (In Persian)
Encyclopedia of Islam. (2004). Edited by P.J. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. Van Donzel and W. P. Heinrichs. Vol 12. Leiden: Brill. https://archive.org/details/volume-5/Volume%201/ [accessed 27 August 2025]
Бутков, П. Г. (1869). Материалы для новой истории Кавказа, с 1722 по 1803 год. Части I. Санкт-Петербург: типография императорской академии наук
Eftekhari, Y. & Ziyari, M. (2019). Coin in Gilan [Sekke dar Gilan]. Farhang-e Ilya. (In Persian)
Essam Rudsari, M. (2021). Historical, Social and Economic Developments of Rudsar in the Qajar Period [Tahavolat-e tarikhi, ejtemai va eqtesadi-ye Rudsar dar dore-ye Qajar] [Master's thesis, University of Guilan]. Rasht. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/eaf47e67493006799f6bf79bca7f17ed (In Persian)
Fendereski Ayati, S. R. (2014). History of Hawsam (Rudsar from the Beginning to the Contemporary Era) [Tarikh-e Hawsam (Rudsar az Aghaz ta Duran-e Mo'aser)]. Ab-Shamah. (In Persian)
Fraser, J. B. (1826). Travels and Adventures in the Persian Provinces on the Southern Banks of the Caspian Sea. Kessinger Publishing.
Fraser, J. B. (1985). Fraser's Travelogue, Known as the Winter Journey [Safarnameh Fraser, Maruf be Safar-e Zemestani] (M. Amiri, Trans.). Tus. (Original work published 1838) (In Persian)
Frye, R. N. (1984). The History of Iran from Islam to the Seljuks [Tarikh-e Iran az Eslam ta Salajeghe] (H. Anusheh, Trans.). Amir Kabir. (Original work published 1963) (In Persian)
General staff India. (1923). Routes in Persia. Volume 2 (North-Western Persian). British Library: India Office Records and Private Papers, Qatar Digital Library <https://www.qdl.qa/archive/81055/vdc_100040735649.0x00004f> [accessed 27 August 2025]
Ghaffari Sedeh, A. (1994). Spatial Organizations in the Architecture of Traditional Iranian Cities [Sazman-haye fazayi dar me'mari-ye shahr-haye sonnati Iran]. Soffeh Quarterly, 4(2), 26-37. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100281.html (In Persian) Gmelin, Samuel Gottlieb. (1774). Reise durch Russland zur Untersuchung der drey Natur-Reiche. Vol. 3. Gedruckt bey der Kayserl. Academie der Wissenschaften.
Hanway, J. (1753). An Historical Account of the British Trade Over the Caspian Sea. Mr. Dodsley.
Holmes, Wiliam. Richard (1845). Sketches on the Shores of the Caspian. R. Bentley.
Jamehbozorg, Z. Najafi, A. Fakharzarrin, Z. & Heydari Babakamal, Y. (2020). A Study of the Spatial and Physical Organization of the Historical Neighborhoods of Hamedan City in the Qajar Period and Their Impact on the Development of Social Relations [Barresi-ye sazman-e fazayi va kalbodi-ye mahaleh-haye tarikhi-ye shahr-e Hamedan dar dowre-ye Qajar va ta'sir-e anha bar tose'e-ye ravabet-e ejtema'i]. Parseh Journal of Archaeological Studies, 4(14), 203-222. http://journal.richt.ir/mbp/article-1-379-fa.html (In Persian)
Kouchaki, K. (2018). Treasures on the Ground [Ganjineh-haye ru-ye khak]. Avaye Amlash Quarterly, (22), 13-17. (In Persian) Kouchaki, K. (2019). Treasures on the Ground [Ganjineh-haye ru-ye khak]. Avaye Amlash Quarterly, (24), 26-27. (In Persian) MacKenzie, C. F. (1980). Travelogue of the North [Safarnameh Shomal] (M. Etehadieh, Trans.). Gostareh. (Original work published 1858) (In Persian)
Madelung, W. (1987). Akhbar al-A'imma al-Zaydiyya fi Tabaristan wa Daylaman wa Jilan [Akhbar al-A'imma al-Zaydiyya fi Tabaristan wa Daylaman wa Jilan]. Dar al-Nashr Franz Steiner. (In Arabic)
Marʻashī, Z. A. D. (1985). Tārīkh-i Gīlān va Deylamestān [Tarikh-e Gilan va Daylamestan]. (M. Sotoudeh, Ed.). Ettelāʻāt. (In Persian)
Mar'ashi, Z. A. D. (1985). Tarikh-e Gilan va Daylamestan [Tarikh-e Gilan va Daylamestan]. (M. Sotoudeh, Ed.). Ettela'at. (In Persian)
Mansouri, S. A. (2020). The Spatial Organization of the Iranian City in the Islamic Period [Sazman-e fazayi-ye shahr-e Irani dore-ye Eslami]. Pajoheshkadeh-ye Honar, Me'mari va Shahrsazi-e Nazar. (In Persian)
Melgunov, G. V. (1868). Das südliche Ufer des Kaspischen Meeres oder die Nordprovinzen Persiens. Leopold Voss Mokhles, F. (2017). The Multi-Core Structure of Moroccan Medinas [Sakhtar-e chand-hastei-ye medinahaye Marakesh]. Art and Civilization of the Orient, 5(16), 15-22. https://www.jaco-sj.com/article_55148.html (In Persian)
Mirabolqasemi, M. T. & Koochakpour, S. (1990). The Jungle Movement and the Cultural-Social Situation of Gilan and Qazvin [Nehzat-e Jangal va Oza'-e Farhangi-Ejtemai-e Gilan va Qazvin]. Nashr-e Gilkan. (In Persian)
Mirza Ebrahim. (1976). Travelogue of Astarabad, Mazandaran, Gilan and ... [Safarnameh-ye Astarabad va Mazandaran va Gilan va ...]. (M. Golzari, Compiler). Bonyad-e Farhang-e Iran. (In Persian)
Minorsky, V. (1975). Abu Dulaf's Travelogue in Iran [Safarnameh Abu Dolaf dar Iran] (S. A. Tabatabai, Trans.). Zavvar. (Original work published 1955) (In Persian)
NLAI: National Library and Archives of Iran. (1810 CE). Property Disputes between the Relatives of the Chief Astronomer (Monajjom Bashi) and the Heirs of Sheikh Jafar Rudsari [Ekhtelafat-e maleki-ye bangan-e Monajjom Bashi ba vareseh-ye Sheikh Jafar Rudsari]. Document No. 2302443. (In Persian)
Na'eb al-Sadr Shirazi, M. M. (2014). Journey to Gilan [Mosaferat-e Gilan]. (H. Yousefdehi, Ed.). Farhang-e Ilya. (In Persian) Nasri Rudsari, H. (2015). An Introduction to the Social Developments of Rudsar County, from the Zand Era to Half a Century Ago [Dar-amadi bar sir-e tahavolat-e ejtemai-ye shahrestan-e Rudsar, az Zandiyeh ta nim gharn-e gozashte]. Nashr-e Jisa. (In Persian)
Nattaq, M. J. & Hosseinzadeh, M. (2023). A Study of the Evolution and Changes in the Spatial Organization of Mashhad City [Barresi-ye sir-e tahavolat va taghirat-e sazman-e fazayi-ye shahr-e Mashhad]. Manzar, 15(63), 26-37. 10.22034/manzar.2022.344669.2195 (In Persian)
NLAI: National Library and Archives of Iran. (1872 CE). Lease of Rudsar Village by Dustali Khan [Ejareh-ye qaryeh-ye Rudsar tavasot-e Dustali Khan]. Document No. 2454555. (In Persian)
NLAI: National Library and Archives of Iran. (1828/1829 CE). Reconciliation Deed for the Sale of Properties and Lands Located in Rudsar [Solh-nameh-ye forush-e amlak va arazi-ye vaqe' dar Rudsar]. Document No. 296023243. (In Persian) NLAI: National Library and Archives of Iran. (1936 CE). Copy of Deeds of Sale and Purchase for Rudsar Village [Ronevesht-e asnad-e kharid va forush-e qaryeh-ye Rudsar]. Document No. 320000176. (In Persian)
NLAI: National Library and Archives of Iran. (1928 CE). Review by the Ministry of Interior of the Petition of Mohsenin and Salamat Regarding the Demolition of the Gates of Their Caravanserai [Rasidagi-ye Vezarat-e Dakheleh be 'arizeh-ye Mohsenin va Salamat az babat-e takhrib-e darvazeh-haye karvansara-ye anha]. Document No. 15797/310. (In Persian) NLAI: National Library and Archives of Iran. (1942 CE). Correspondence of the Property Transfer Office of Shahsavar and Rudsar Regarding the Repair and Lease of the Rudsar Bathhouse [Mokatabat-e Edareh-ye Amlak-e Vagozari-ye Shahsavar va Rudsar darbare-ye Ta'mir va Ejare-ye Hammam-e Rudsar]. Document No. 26230/240. (In Persian)
NLAI: National Library and Archives of Iran. (1947–1954 CE). Request for Collection of Rent for the Rudsar Bathhouse [Darkhast-e motalebeh-ye mal-ol-ajareh-ye hammam-e Rudsar]. Document No. 11526/230. (In Persian)
Qashani, A. (1351 AH/1932 CE). Tarikh-e Uljaytu [Tarikh-e Uljaytu]. Ayasofya, Manuscript No. 3019. (In Persian)
Rabino, H. L. (1917). Les provinces Caspiennes de la Perse: Le Guilan. Ernest Leroux.
Rouhani Rankouhi, S. M. (2022). Stratigraphy Report for the Identification of Cultural Layers at the Municipality Square Site (Excavation Operations at the Rudsar Municipality Square Complex) [Gozaresh-e laye-negari be manzore shenakht-e laye-haye farhangi-ye mahoute-ye Meydan-e Shahrdari (Amaliyat-e gomaneh-zani dar majmoo'eh-ye Meydan-e Shahrdari-ye Rudsar)]. Pajoheshkadeh-ye Bastanshenasi-ye Keshvar. License No. 401382. (In Persian)
Ross, E. Denison. (2004). Sir Anthony Sherley and His Persian Adventure. Routledge. Sotoudeh, M. (Ed.). (1983). Hodud al-'Alam min al-Mashriq ila al-Maghrib [Hodud al-'Alam min al-Mashriq ila al-Maghrib]. Ketabkhaneh-ye Tahuri. (In Persian) Sotoudeh, M. (1995). From Astara to Estarabad [Az Astara ta Estarabad]. Tehran: Anjoman-e Asar va Mafakher-e Farhangi. (In Persian)
Saeedi Rezvani, N. (1992). Urbanization and Urban Development in the Twenty-Year Period 1921-1941 AD (the reign of Reza Khan) [Shahrneshini va shahrsazi doreye bist sale 1300-1320 hejri shamsi (doreye hokumat-e Reza Khan)]. Geographical Research Quarterly, 7(25), 328-353. http://noo.rs/vRri4 (In Persian)
Seyyed Raeisi Rudsari, H. (2024). The Forgotten City of Charcharaghha [Shahr-e faramoshte-ye Charcharaghha]. Avaye Amlash Quarterly, (42), 37-39. (In Persian)
Salehi Guilani, P. (2025a). Khosh'am, the Oldest Name of Rudsar: From Khosh'am to Hawsam [Khosh'am, kohantarin name Rudsar, az Khosh'am (Khosh'm) be Hawsam]. Avaye Amlash Quarterly, (48), 33-52. (In Persian)
Salehi Guilani, P. (2025b). Rudsar, the City of Forgotten Adobe Bridges [Rudsar shahr-e pol-haye kheshti-ye faramoshte shodeh]. Avaye Amlash Quarterly, (46), 23-26. (In Persian)
Salehi Guilani, P. (2025c). Rudsar, the City of Forgotten Adobe Bridges [Rudsar shahr-e pol-haye kheshti- ye faramoshte shodeh]. Avaye Amlash Quarterly, (47), 28-33. (In Persian)
Tavasoli, M. (2007). Urban Space Design: Urban Spaces and Their Place in Urban Life and Landscape [Tarahi-ye fazaye shahri: Faza-ye shahri va jaygah-e an dar zendegi va simaye shahri]. Nashr-e Shahidi. (In Persian)
Varesi, H. R., Zangiabadi, A. & Vafaie, A. (2006). The Historical and Physical Evolution of the Old Texture of Kashan City [Sir-e tahavolat-e tarikhi va kalbodi-ye baft-e qadim-e shahr-e Kashan]. Kashan Shenakht Quarterly, 2(3), 127-155. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_110882.html (In Persian)
Van Verden, C. & Delisle, G. (1721/Printed 1723). Carte marine de la Mer Caspiene (Composite sheet) [Map]. David Rumsey Map Collection (List No. 4764.083).
ابرقوییفرد، حمیده و منصوری، سید امیر (1400). بازخوانی مؤلفه‌های سازندۀ سازمان فضایی شهر ایرانی پس از اسلام در سفرنامه‌های قرن نهم تا چهاردهم هجری قمری. منظر، 17 (55). 20-29. https://doi.org/10.22034/manzar.2021.240065.2070
ابن اسفندیار، محمد بن حسن بهاءالدین (1320). تاریخ طبرستان (جلد 1و 2). به تصحیح عباس اقبال آشتیانی. پدیده خاور.
اسدی، منوچهر (1403). زاغوت. فصلنامه آوای املش، (42)، 28-30.
اعظام قدسی، حسن (1379). خاطرات من یا روشن شدن تاریخ صدساله. جلد اول. کارنگ. افتخاری، یوسف و زیاری، مانی (1398). سکه در گیلان. فرهنگ ایلیا.
افشارباقری، آرزو، عمرانی‌پور، علی و وفامهر، محسن (1404). جستاری بر سیر تحول سازمان فضایی شهر تاریخی شوشتر پیش از دورۀ اسلامی. منظر، 17(70)، 34-43. 10.22034/manzar.2024.477793.2312
الکرملی البغدادی، الاب انستاس ماری (1939م). النقودالعربیه و علم‌النمیات. المطبعه العصریه. بهزادفر، مصطفی (1394). طرح‌ها و برنامه‌های شهرسازی. نشر شهر.
بُهلر، الکساندر (1398). سفرنامه بُهلر به گیلان و مازندران. به کوشش محمد خزاعی. انتشارات خانه تاریخ و تصویر ابریشمی. (چاپ اثر اصلی 1858-1860)
بیرونی، ابوریحان (501 ه.ق). القانون المسعودی. پاریس، نسخه خطی6840
توسلی، محمود (1386). طراحی فضای شهری: فضاهای شهری و جایگاه آن‌ها در زندگی و سیمای شهری. نشر شهیدی
جامه‌بزرگ، زهرا، نجفی، آراز، فخارزرین، زرین و حیدری‌باباکمال، یدالله (1399). بررسی سازمان فضایی و کالبدی محله‌های تاریخی شهر همدان در دورۀ قاجار و تأثیر آن‌ها بر توسعۀ روابط اجتماعی. مطالعات باستان‌شناسی پارسه، ۴ (۱۴)، 203-222. http://journal.richt.ir/mbp/article-1-379-fa.html
روحانی رانکوهی، سیده مانا (1401). گزارش لایه‌نگاری به منظور شناخت لایه‌های فرهنگی محوطه میدان شهرداری (عملیات گمانه‌زنی در مجموعه میدان شهرداری رودسر). پژوهشکده باستان‌شناسی کشور. شماره مجوز: 401382
ساکما: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (1225ه.ق). اختلافات ملکی بستگان منجم‌باشی با ورثه شیخ جعفر رودسری. شماره سند: 2302443.
ساکما: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (1289ه.ق). اجاره قریه رودسر توسط دوستعلیخان. شماره سند: 2454555
ساکما: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (1244ه.ق). صلحنامه فروش املاک و اراضی واقع در رودسر. شماره سند: 296023243.
ساکما: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (1315ه.ش). رونوشت اسناد خریدوفروش قریه رودسر. شماره سند: ۳۲۰۰۰۰۱۷۶.
ساکما: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (1307ه.ش). رسیدگی وزارت داخله به عریضه محسنین و سلامت از بابت تخریب دروازه‌های کاروان‌سرای آن‌ها. شماره سند: 15797/310.
ساکما: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (1321ه.ش). م‍ک‍ات‍ب‍ات‌ اداره‌ ام‍لاک‌ واگ‍ذاری‌ ش‍ه‍س‍وار و رودس‍ر درخ‍ص‍وص‌ ت‍ع‍م‍ی‍ر و اج‍اره‌ ح‍م‍ام‌ رودس‍ر. شماره سند: 26230/240.
ساکما: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (1326ه.ش – 1333ه.ش). درخواست مطالبه مال‌الاجاره حمام رودسر. شماره سند: 11526/230.
ستوده، منوچهر (مصحح) (1362). حدودالعالم من المشرق الی المغرب. کتابخانه طهوری.
ستوده، منوچهر (1374). از آستارا تا استارباد. تهران. انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
سعیدی رضوانی، نوید (1371). شهرنشینی و شهرسازی دوره بیست‌ساله 1320-1300ه.ش (دوران حکومت رضاخان). فصلنامه تحقیقات جغرافیایی (25)، 328-353. http://noo.rs/vRri4
سید رئیسی رودسری، حسن (1403). شهر فراموش‌شده چارچراغ‌ها. فصلنامه آوای املش، (42)، 37-39
صالحی گیلانی، پیمان (1404الف). خُوشَم کهن‌ترین نام رودسر، از خُشَم (خوشم) به هوسَم. فصلنامه آوای املش، (48)، 33-52
صالحی گیلانی، پیمان (1404ب). رودسر شهر پُل‌های خشتی فراموش‌شده. فصلنامه آوای املش، (46)، 23-26
صالحی گیلانی، پیمان (1404ج). رودسر شهر پُل‌های خشتی فراموش‌شده. فصلنامه آوای املش، (47)، 28-33
عصام رودسری، محسن (1400). تحولات تاریخی، اجتماعی و اقتصادی رودسر در دوره قاجار [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان]. رشت. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/eaf47e67493006799f6bf79bca7f17ed
عظیمی، ناصر (1395). تاریخ گیلان، از آغاز تا پایان حکومت‌های محلی خان سالار. فرهنگ ایلیا.
غفاری سده، علی (1373). سازمان‌های فضایی در معماری شهرهای سنتی ایران. فصلنامه صفه، 4 (2): 37-26 https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100281.html
فرای، ریچارد نلسون (1363). تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه (حسن انوشه، مترجم). نشر امیرکبیر. (چاپ اثر اصلی 1963)
فریزر، جیمز بیلی (1364). سفرنامه فریزر، معروف به سفر زمستانی (منوچهر امیری، مترجم). نشر توس. (چاپ اثر اصلی 1838)
فندرسکی آیتی، سید رضا (1393). تاریخ هُوسَم (رودسر از آغاز تا دوران معاصر). آبشامه.
قاشانی، عبدالله (752 ه.ق). تاریخ اولجایتو. ایاصوفیه، نسخه خطی 3019.
کوچکی، کریم (1397). گنجینه‌های روی خاک. فصلنامه آوای املش، (22)، 13-17.
کوچکی، کریم (1398). گنجینه‌های روی خاک. فصلنامه آوای املش، (24)، 26-27.
مادلونگ، ویلفرد (1987م). اخبار ائمه زیدیه فی طبرستان و دیلمان و جیلان. دارالنشر فرانز شتاینر.
مخلص، فرنوش. (1396). ساختار چندهسته‌ای مدینه‌های مراکش. هنر و تمدن شرق. 5 (16)، 15-22. https://www.jaco-sj.com/article_55148.html
مرعشی، میرظهیرالدین سید نصرالدین (1364). تاریخ گیلان و دیلمستان. با تصحیح منوچهر ستوده. انتشارات اطلاعات مرعشی، میرظهیرالدین سید نصرالدین (1333). تاریخ طبرستان و مازندران و رویان. با تصحیح شایان عباس. فردوسی.
مقدسی، محمد بن احمد (899 ه.ق). أحسَن التقاسیم فی مَعرفة الأقالیم. نسخه خطی کتابخانه برلین شماره 6034.
مکنزی، چارلز فرانسیس (1359). سفرنامه شمال (منصور اتحادیه، مترجم). نشر گستره. (چاپ اثر اصلی 1858)
منصوری، سید امیر (1399). سازمان فضایی شهر ایرانی دوره اسلامی. انتشارات پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر میرابوالقاسمی، محمدتقی و کوچک‌پور، صادق (1369). نهضت جنگل و اوضاع فرهنگی اجتماعی گیلان و قزوین. نشر گیلکان.
میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه استراباد و مازندران و گیلان و ... . گردآورنده مسعود گلزاری. انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
مینورسکی، ولادیمیر (1354). سفرنامه ابودلف در ایران (سید ابوالفضل طباطبایی، مترجم). نشر زوار. (چاپ اثر اصلی 1955)
نائب‌الصدر شیرازی، میرزا محمد معصوم (1393). مسافرت گیلان. تألیف هومن یوسفدهی. فرهنگ ایلیا.
نصری رودسری، حسین (1394). درآمدی بر سیر تحولات اجتماعی شهرستان رودسر، از زندیه تا نیم‌قرن گذشته. نشر جیسا.
نطاق، محمدجواد و حسین‌زاده، مهدی (1402). بررسی سیر تحولات و تغییرات سازمان فضایی شهر مشهد. منظر، 15(63)، 26-37. 10.22034/manzar.2022.344669.2195
وارثی، حمیدرضا، زنگی‌آبادی، علی و وفائی، ابوذر (1385). سیر تحولات تاریخی و کالبدی بافت قدیم شهر کاشان. فصلنامه کاشان شناخت، 2 (3)، 127-155. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_110882.html  
Journal of Fine Arts: Architecture & Urban Planning
Volume 30, Issue 3
September 2025
Pages 25-42

Files

Share

How to cite

Statistics