موسسه انتشارات دانشگاه تهران نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی 2228-6020 30 3 2025 09 27 Framing the Trajectories and Research Gaps in Urban Housing Displacement: A Scoping Review صورت بندی روندها و شکاف های پژوهشی در جابه‌جاسازی مسکن شهری: مروری دامنه ای 7 24 105127 10.22059/jfaup.2025.405846.673139 FA سیما یارمحمدی دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه برنامه ریزی و مدیریت شهری، دانشکده شهرسازی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0008-4805-598X محمد مهدی عزیزی استاد دانشکده شهرسازی، گروه برنامه ریزی و مدیریت شهری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-5480-2717 اسفندیار زبردست استاد دانشکده شهرسازی، گروه برنامه ریزی و مدیریت شهری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0003-4572-9025 Journal Article 2025 08 09 Urban displacement has long been examined primarily through the discourse of gentrification. While this body of work has contributed significantly to conceptualizing displacement, it has simultaneously obscured broader forms of housing precarity, vulnerability, and social exclusion that extend beyond gentrifying neighborhoods and are deeply rooted in neoliberal housing markets. In recent years, growing rental market pressures and the intensifying affordability crisis have underscored the need to revisit and systematically synthesize the expanding and fragmented body of research on urban tenant displacement.<br />This study conducts a scoping review to develop a coherent and comprehensive overview of contemporary scholarship on tenant displacement within the context of rent inflation and housing insecurity. The research design follows the five-stage framework of Arksey and O’Malley (2005), refined by Levac et al. (2010), and adheres to the PRISMA-ScR reporting guidelines. A systematic search was conducted in Scopus and complemented by Google Scholar to ensure broad coverage. The review aims to identify dominant analytical patterns and conceptual gaps within this expanding literature. The search—restricted to peer-reviewed English-language journal articles published between January 2005 and late 2025—included combined terms related to displacement, eviction, tenant, and rent. Studies focusing on displacement in contexts such as gentrification, tourism, natural disasters, or migration were excluded to maintain conceptual precision.<br />After multi-stage screening (titles, abstracts, and full-texts), 116 studies were retained for synthesis and imported into NVivo 14 for thematic analysis. The analysis proceeded inductively, involving iterative coding and clustering to identify recurrent patterns and meanings. Eight major thematic domains emerged from the analysis, reflecting the conceptual and analytical diversity of the field: (1) conceptualization of displacement; (2) measurement and quantification; (3) individual, household, and community consequences; (4) drivers and risk factors; (5) structural mechanisms; (6) tenant agency, strategies, and resistance; (7) spatial and geographic dimensions; and (8) legal and policy interventions. These themes collectively illustrate the evolution and multidimensionality of displacement studies over the past two decades.<br />The synthesis reveals an evolutionary shift in the literature, from early descriptive and impact-focused research toward analyses of structural causality and tenant agency. Since around 2016, studies have increasingly interrogated displacement as a systemic mechanism of neoliberal urbanization, linking financialization, state policies, and dispossession. More recent scholarship (2020–2025) highlights tenants as active agents who negotiate, resist, and reframe their position within unequal housing markets, while policy-oriented studies examine regulatory mechanisms and social protection frameworks capable of mitigating displacement pressures.<br />Overall, this systematic scoping review reconstructs the fragmented intellectual landscape of urban displacement research. It demonstrates that displacement operates as a multidimensional and complex process, having evolved into a key analytical lens for understanding contemporary housing crises. The findings not only consolidate a diverse body of evidence but also identify major theoretical, methodological, and policy gaps, particularly the need for comparative, cross-national, and intersectional analyses linking structure and agency. Ultimately, the study contributes an integrated conceptual map that can guide future research and inform policy debates on housing justice, rental stability, and the right to the city. پدیده‌ی جابه‌جاسازی مسکن شهری در دهه‌های گذشته عمدتاً در چارچوب گفتمان اعیانی‌سازی مورد بحث قرار گرفته است. اگرچه پژوهش‌های انجام‌شده سهم مهمی در فهم ابعاد جابه‌جاسازی داشته‌اند، اما اشکال فراگیرتر جابه‌جاسازی که خارج از بستر اعیانی‌سازی رخ می‌دهند، تا مدت‌ها نادیده گرفته شوند. تشدید فشار بازارهای اجاره و عمیق‌تر شدن بحران استطاعت‌پذیری، ضرورت مطالعه جامع‌تر این پدیده را افزایش داده است. این پژوهش با تمرکز بر جابه‌جاسازی مستأجران در بستر بحران اجاره‌بها، تلاش می‌کند تصویری منسجم از چشم‌انداز معرفتی این حوزه ارائه دهد. جستجویی نظام‌مند در پایگاه‌های داده‌ Scopus ،Google Scholar ، پایگاه‌های علمی جهاد دانشگاهی (SID) و Magiran برای بازه‌ی زمانی ۲۰۰۵ تا اکتبر ۲۰۲۵ انجام شد. پس از غربالگری عنوان و چکیده و بررسی کامل متون، 118 مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد. در قالب روش تحلیل مضمون، مطالعات شناسایی‌شده کدگذاری و در هشت مضمون خرد خوشه‌بندی شدند. سپس مضامین خرد در قالب چهار مضمون اصلی ادغام و نام‌گذاری شدند. بر این اساس، چارچوبی مفهومی توسعه یافت و روابط میان این حوزه‌ها و نهایتاً چگونگی کنش و مداخله، ترسیم گردید. این مرور دامنه ای با یکپارچه‌سازی ادبیات پراکنده، شکاف‌های موجود را آشکار می‌کند و مسیرهای پژوهشی آینده در حوزه جابه‌جاسازی مستأجران را روشن می‌سازد. https://jfaup.ut.ac.ir/article_105127_7702a923358c66e2d5a1ad2c14497842.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی 2228-6020 30 3 2025 09 27 Recognition of Urban Evolution in the Historic City of Hoūsam (Rudsar) Based on Historical Written Sources and Evidence بازشناسی و بازخوانی تحولات شهر تاریخی هُوسَم (رودسر) مبتنی بر تحلیل منابع مکتوب و شواهد موجود 25 42 105720 10.22059/jfaup.2026.402254.673127 FA رضا رحیم نیا استادیار، گروه مرمت و احیا بناهای تاریخی،دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره،) قزوین، ایران. 0000-0002-3582-0637 امیرمهدی ییلاق بیگی دانشجوی ارشد مرمت و احیا بناها و بافتهای تاریخی،گروه مرمت و احیا بناهای تاریخی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره،) قزوین، ایران. 0009-0009-7327-3679 پیمان صالحی گیلانی کارشناس آمار، مرکز صومعه سرا، دانشگاه پیام نور، گیلان،.ایران. 0009-0009-9999-0190 Journal Article 2025 07 07 Historical urban fabrics have undergone continuous transformations throughout different historical periods under the influence of social, political, economic, and natural factors. These transformations often disrupt the authentic identity and spatial-structural system of such cities, making their accurate reading and interpretation increasingly difficult. Rudsar, historically referred to as "Khosham," "Khūsham," or "Hoūsam" in ancient texts, exemplifies this process of change. Up to the late Qajar period, the city preserved a cohesive set of urban elements, including the bazaar, the governor's palace, mosque, caravansary, public bath, cemetery, bridge, and its port. However, during the Pahlavi I era, urban interventions, natural disasters, and shifts in governance accelerated the destruction and transformation of these elements. As a result, the authentic identity and historical continuity of the city's fabric were severely disrupted. Moreover, the erasure of physical traces has led to scholarly disagreements about the precise location or original form of some key structures, such as the "Molla Amira cemetery" and the "Hoūsam governor's palace." Against this background, the present research seeks to answer two main questions: how did the historical transformations of Rudsar's urban fabric evolve over time, and what were the key architectural, functional, and spatial features of this historic city in its successive stages of development? The study aims to reinterpret the architectural identity and spatial-functional system of Rudsar's historic core across different historical periods, thereby contributing to the understanding of its heritage significance and informing conservation strategies. The research follows a descriptive-analytical approach, combining historical and architectural analysis. Data were collected through an extensive review of historical texts, archival records, historic maps, travelogues by both Iranian and foreign travelers, and extant physical evidence. A comparative reading of documentary sources, supported by historic map analysis, enabled the recognition of the city's spatial organization. Furthermore, a critical assessment of existing scholarly debates about the location of specific sites was undertaken, integrating written evidence with available physical traces to propose substantiated interpretations. The findings highlight Rudsar's historical significance as one of the oldest urban centers of Gilān and the southern Caspian region, serving as a political, economic, cultural, and educational hub under the Alavid, Buyid, Kār-Kiyā, and Safavid dynasties. A notable achievement of this research is the introduction and analysis of a Safavid map of Rudsar, presented here for the first time, which offers crucial insights into the city's spatial organization and the location of key structures during that era. Another significant outcome is the systematic identification and explanation of the different historical names attributed to Hoūsam in diverse sources, elucidating their linguistic and historical rationale. Moreover, the study has undertaken the documentation and site-location of major urban elements based on a combination of textual evidence, maps, travelogues, and remaining physical traces. By bringing these data together for the first time in a consolidated manner, the research provides a clearer picture of the historical morphology of Rudsar. In conclusion, the study underscores that despite the widespread loss of tangible evidence, a careful synthesis of textual, cartographic, and archaeological data can accurately locate architectural spaces in the historic identity of Rudsar's urban fabric. بافت‌های تاریخی شهرها در گذر زمان و تحت تأثیر تحولات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و طبیعی تغییر می‌کنند؛ این تغییرات گاهی درک اصالت کالبدی و عملکردی آن‌ها را مخدوش می‌سازند. رودسر که در منابع کهن با نام‌های خُشَم، خُوسَم، حُوسَم و هُوسَم آمده، نمونه‌ای از چنین دگرگونی‌هایی است. با وجود سابقه تاریخی، از بین رفتن شواهد کالبدی سبب شده خوانش دقیق نظام کالبدی و عملکردی این شهر با ابهاماتی همراه باشد. با این توضیح پژوهش حاضر در جهت پاسخ به پرسش‌های «تحولات تاریخی شهر رودسر در دوره‌های مختلف تاریخی چگونه بوده و ویژگی‌های کالبدی و عملکردی ساختارهای شکل‌دهنده بافت تاریخی چیست؟» شکل گرفته است. هدف از این مطالعه بازخوانی هویت شهری و نظام کالبدی- عملکردی آن در یک سیر تاریخی، تبیین ویژگی‌های شاخص و استخراج برخی نشانه‌های از بین رفته در بافت تاریخی است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل متون و اسناد تاریخی، نقشه‌ها، سفرنامه‌ها و برخی شواهد کالبدی موجود است. یکی از منابع شاخص تاریخی نگاره‌ای از دوره صفوی است که در این مقاله تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که رودسر از قرن سوم هجری تا اوایل قاجار به‌تدریج با تقویت هسته‌های شکل‌دهنده شهر، دارای سازمان فضایی منسجمی بوده است. بااین‌حال مداخلات شهری ناهمگون از اواخر این دوره و به‌ویژه در دوره پهلوی اول، منجر به گسست در یکپارچگی کالبدی و خدشه‌دار شدن لایه‌های هویت‌بخش محدوده تاریخی این شهر شده است.‌ https://jfaup.ut.ac.ir/article_105720_e80751f68670fe7b2045a0626b00463c.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی 2228-6020 30 3 2025 09 27 A Comparative Study of Old and New Urban Neighborhoods Based on a Human-Centered Approach (Case Study: Imamzadeh Yahya and Marzdaran Neighborhoods, Tehran) مطالعه تطبیقی محلات قدیمی و جدید شهری بر مبنای رویکرد انسانی (نمونه موردی: دو محله امامزاده یحیی و مرزداران، شهر تهران) 43 56 105686 10.22059/jfaup.2026.405388.673133 FA سارا قدرت سامانی دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. 0009-0006-2242-4965 حامد عباسی دانشیار، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. 0000-0002-6391-6169 Journal Article 2025 08 02 This study investigates the implications of Tehran's rapid and uneven urbanization on the quality of life and the realization of human-centered urban indicators, emphasizing the sharp contrast between historic and newly developed neighborhoods. Over recent decades, the expansion of automobile-oriented development, population densification, and socio-spatial fragmentation have deepened inequalities across the urban fabric, producing environments that challenge the principles of human-centered urbanism. Within this context, the research conducts a comparative analysis of two neighborhoods with distinct morphological and social characteristics—Emamzadeh Yahya, representing Tehran's historic core, and Marzdaran, symbolizing its modern expansion—to identify their respective strengths, deficiencies, and potential pathways for integrating diverse urban qualities into a cohesive model of sustainable urban life. <br />The study employs a mixed-methods approach that integrates quantitative measurement with qualitative interpretation. In the quantitative phase, data were collected from 384 residents (192 from each neighborhood) using a standardized questionnaire developed around six core dimensions of human-centered urbanism: physical–spatial, socio–cultural, environmental, economic–functional, identity–historical, and technological–innovative. Statistical analyses, including independent samples t-tests, MANOVA, and structural equation modeling (SEM), were used to examine both the magnitude of differences and interrelationships among variables. In the qualitative phase, semi-structured interviews and systematic field observations were conducted with residents and local experts to explore lived experiences, neighborhood identity, and the dynamics of everyday interaction. Thematic analysis was then applied to synthesize key insights and complement the quantitative findings.<br />Results indicated a clear divergence between the two case studies. Emamzadeh Yahya demonstrated stronger realization of socio–cultural and identity–historical indicators, where social cohesion, neighborly solidarity, and preservation of cultural heritage enhanced place attachment and social capital. However, infrastructural decay, limited public services, and inadequate maintenance restricted the fulfillment of physical and functional indicators. In contrast, Marzdaran exhibited significant advantages in physical–spatial, economic–functional, and technological–innovative aspects. Planned urban design, accessible amenities, and digital infrastructure contributed to higher operational efficiency and comfort, yet weak interpersonal relationships and a lack of shared collective identity limited its social sustainability. <br />The comparative analysis revealed that neither neighborhood independently achieves a comprehensive realization of human-centered urbanism, as each fulfills only part of the multidimensional requirements of sustainable urban quality. Emamzadeh Yahya represents community cohesion, cultural continuity, and identity-based attachment, whereas Marzdaran embodies modernity, functionality, and technological advancement. Consequently, achieving balanced and inclusive urban development in Tehran requires an integrated and context-sensitive approach that merges the socio-cultural and identity-driven values of historic districts with the physical, economic, and innovative capacities of modern neighborhoods. Conceptually, the study aligns with emerging global discourses on human-centered cities, inclusive urban regeneration, and 15-minute neighborhoods, while contributing a localized framework adapted to the socio-spatial realities of Iranian cities. Practically, it offers evidence-based insights for policymakers, planners, and urban designers to formulate regeneration strategies that preserve local identity while enhancing infrastructure, services, and technological efficiency. By bridging theoretical and empirical perspectives, the study fills a critical gap in existing research and proposes a comprehensive model for regenerating and improving urban quality of life within the broader context of Iranian metropolitan development. روند فزاینده شهرنشینی در تهران طی دهه‌های اخیر، دوگانگی چشمگیری میان محلات تاریخی و جدید ایجاد کرده است؛ دوگانگی‌ای که تحقق شاخص‌های انسان‌گرایانه و دستیابی به کیفیت زندگی شهری را با چالش‌های چندبعدی مواجه ساخته است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل تطبیقی میزان تحقق این شاخص‌های انسان­گرایانه در دو محله امام‌زاده یحیی به‌عنوان بافت تاریخی و مرزداران به‌عنوان بافت جدید است. پژوهش با رویکرد ترکیبی (کمّی–کیفی) و با بهره‌گیری از روش‌های آماری پیشرفته انجام شد؛ داده‌های کمّی از طریق پرسش‌نامه استاندارد و تحلیل‌های آماری تی مستقل (t-test)، تحلیل واریانس چندمتغیره (MANOVA) و مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و تحلیل مضمون گردآوری و بررسی شدند. نتایج نشان داد محله امام‌زاده یحیی در شاخص‌های اجتماعی–فرهنگی و هویتی–تاریخی تفاوت معناداری در جهت مثبت دارد، درحالی‌که تفاوت معنادار مثبت محله مرزداران در ابعاد کالبدی–فضایی، اقتصادی–عملکردی و فناورانه–نوآورانه است. در مجموع، هیچ‌یک از دو محله به‌تنهایی قادر به تحقق همه‌جانبه اصول انسان‌گرایی در شهرسازی نیستند. بر این اساس، اتخاذ رویکردی تلفیقی و میان‌رشته‌ای که ظرفیت‌های اجتماعی، فرهنگی و هویتی بافت‌های تاریخی را با توانمندی‌های کالبدی، اقتصادی و فناورانه محلات جدید ترکیب کند، می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای پایدار کیفیت زندگی شهری در تهران و سایر کلان‌شهرهای ایران باشد. https://jfaup.ut.ac.ir/article_105686_30f2c720e69d8da4a3862c0b60229c19.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی 2228-6020 30 3 2025 09 27 Architecture as a Mediator of Shared Intentionality: A Phenomenological Re-reading of Social Interaction in Embodied Spaces معماری به‌مثابه میانجیِ قصدمندیِ مشترک: بازخوانی پدیدارشناختیِ برهم‌کنشِ اجتماعی در فضاهای بدن‌مند 57 68 105679 10.22059/jfaup.2026.386303.673026 FA سویل مهدیلو دکترا گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب، تهران، ایران. 0009-0008-0233-7551 فریبرز دولت آبادی استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب، تهران، ایران. 0009-0003-2271-8742 معصومه یعقوبی استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، اردبیل، ایران. 0009-0008-5853-8221 Journal Article 2024 12 01 Social interactions never take place in a vacuum. They always unfold within embodied and architecturally structured situations that orient bodies, perception, and action. Yet most theories of shared intentionality tend to neglect the role of spatial organization and architecture in the constitution of a common horizon of meaning, reducing sharedness primarily to internal mental states. This article addresses this theoretical gap by asking: How does architecture mediate the formation of shared intentionality in social interaction?<br />The study adopts a theoretical–critical approach situated within the horizon of phenomenology. First, through a careful conceptual analysis of texts in the philosophy of mind and phenomenology, three clusters of concepts are reconstructed and clarified: appresentation, as developed in Husserl and its intersubjective elaboration in Schutz; shared intentionality, as discussed in contemporary philosophy of mind and social psychology; and extended and distributed mind, as formulated in recent theories of cognition. This analysis purifies the concepts from common ambiguities and articulates their internal logic in relation to the problem of social interaction.<br />Second, these clusters are brought together in a systematic theoretical synthesis that proposes an integrated framework for understanding architecturally mediated social interaction. Within this framework, architecture is not treated as a mute backdrop but as a constitutive component of the distributed mind: a material–symbolic milieu that structures the appresentational horizon in which "we" can intend, perceive, and act together. Appresentation is interpreted as the phenomenological mechanism through which a shared horizon of the situation—including absent others, norms, and possibilities—becomes experientially present, while shared intentionality names the socially articulated form of this horizon in joint action. The extended and distributed mind perspective grounds this account in a non-mentalistic view of cognition, where cognitive processes are spread across bodies, artifacts, and spatial configurations.<br />Third, the proposed framework is put to work through an interpretive–phenomenological reading of typical patterns of spatial arrangement in collective settings—such as seating layouts, axes of vision, thresholds, and focal points in gathering spaces. These examples show how specific configurations can foster or inhibit the emergence of shared intentionality by enabling or constraining mutual visibility, joint attention, and the bodily sense of "being-with-others." In this way, the analysis demonstrates that shared intentionality in social interaction is not simply produced inside individual subjects but is co-constituted in a field where bodies, signs, and architectural patterns are tightly intertwined.<br />The integrated framework advanced in this article forges a conceptual bridge between the phenomenology of appresentation, the philosophy of distributed mind, and theories of shared intentionality, thereby reframing architecture as a symbolic mediator of the lived experience of "we." This perspective offers a basis for critical readings of contemporary collective spaces and provides theoretical support for design approaches that treat the quality of social interaction and mutual responsibility not as secondary add-ons but as foundational dimensions of the language and logic of architectural form. In doing so, it invites architectural theory to take seriously the cognitive and ethical stakes of spatial configuration in the constitution of shared social worlds. برهم‌کنش‌های اجتماعی همواره در موقعیت‌هایی بدن‌مند و معماری‌مند رخ می‌دهند. بااین‌حال، با مطالعه و بررسی بسیاری از نظریه‌های قصدمندیِ مشترک، احساس می‌شود که نقش سازمان فضایی و معماری در برپایی افق مشترکِ معنا نادیده گرفته شده و به حالت‌های ذهنیِ درونی فرو کاسته شده است. این مقاله با طرح پرسشِ «معماری چگونه در شکل‌گیریِ قصدمندیِ مشترک در برهم‌کنش‌های اجتماعی نقش میانجی ایفا می‌کند؟» در پی پرکردنِ این خلأ است. پژوهش با رویکردی نظری–انتقادی سامان یافته است. با تحلیلی مفهومی از متون فلسفه‌ی ذهن و پدیدارشناسی، سه خوشه‌ی مفهومیِ آپرزانتاسیون، قصدمندیِ مشترک و ذهنِ بسط‌یافته و توزیع‌شده بازسازی و در قالب سنتزی نظری به یکدیگر پیوند داده می‌شود تا چارچوبی یکپارچه برای فهمِ برهم‌کنش‌های اجتماعیِ میانجی‌گری‌شده با معماری شکل گیرد. این چارچوب سپس از طریق خوانشِ تفسیری–پدیدارشناختیِ نمونه‌های سامان‌دهیِ فضایی در فضاهای جمعی به محک گذاشته می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهند قصدمندیِ مشترک نه صرفاً محصولِ حالاتِ درونیِ سوژه‌ها، بلکه برساخته‌ی میدانی است که در آن بدن‌ها، نشانه‌ها و الگوهای فضاییِ معماری درهم‌تنیده‌اند. چارچوبِ پیشنهادی پلی نظری میان پدیدارشناسیِ آپرزانتاسیون، ذهنِ توزیع‌شده و نظریه‌ی قصدمندیِ مشترک می‌زند و می‌تواند مبنایی برای خوانشِ انتقادیِ فضاهای جمعی و طراحی‌هایی باشد که کیفیتِ برهم‌کنشِ اجتماعی و مسئولیت‌پذیریِ متقابل را ساحتی بنیادی در منطقِ شکل‌دهیِ معماری می‌دانند. https://jfaup.ut.ac.ir/article_105679_ed9f1df5f565bbedb2a98d3e10bc6c04.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی 2228-6020 30 3 2025 09 27 The Role of Infill Architecture Components in Enhancing Neighborhood Identity Based on the Interaction Between New Spaces and Physical Heritage (Case Study: Chidzari and Nimad Buildings in Tehran) نقش مؤلفه‌های معماری میان‌‌افزا در ارتقاء هویت محله‌‌ای بر اساس تعامل فضای نو و میراث کالبدی (موردپژوهی: ساختمان چیذری و نیماد در شهر تهران) 69 88 105227 10.22059/jfaup.2025.398865.673100 FA رضا نقدبیشی استادیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0002-0662-5955 منا افسر کارشناس ارشد معماری داخلی، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0009-3267-3211 Journal Article 2025 07 21 Contemporary physical development in historic urban fabrics, especially in major cities like Tehran, can have negative impacts if contextual structures and characteristics are overlooked. Such development often leads to spatial fragmentation, loss of cohesion, and a weakening of neighborhood identity. Infill architecture is proposed as an effective and innovative approach in these settings. It aims to redefine the connection between past and present by preserving spatial continuity and improving the quality of the environment. This approach also allows new architectural elements to adapt to and interact with existing heritage.<br />This research investigates the role of infill architecture in enhancing neighborhood identity. The study is based on three theoretical hypotheses. The first is that contextual compatibility strengthens physical continuity. The second is that environmental psychology dimensions contribute to improved subjective perception among users. The third hypothesis is that development and conservation, when balanced, create harmony between new spaces and historic values. The research assesses the performance of these components in both the objective and subjective dimensions of neighborhood identity.<br />A mixed-methods applied research design was used. In the first phase, theoretical components were derived through qualitative content analysis of the literature using MAXQDA. To measure the variables and extract strategies, an open-ended questionnaire was administered to domain experts, and their responses guided the development of a structured instrument. Next, quantitative data were gathered from residents and experts using a Likert-scale survey. Additionally, two case studies—the Chidzari and Nimad buildings within Tehran's historic urban fabric—were chosen as practical exemplars. This dual approach enabled evaluation of how the theoretically derived components manifest in real contexts and provided empirical grounding for assessing their applicability and performance in practice.<br />Data were analyzed using SPSS software. Several statistical methods were employed, including correlation analysis, analysis of variance, and group comparison tests. The findings from both qualitative and quantitative approaches indicate that infill architecture, when implemented with attention to contextual principles and the psychological and social needs of residents, can significantly strengthen both the objective and subjective aspects of neighborhood identity. The objective aspects include physical continuity and compatibility with the historical setting. The subjective aspects involve a sense of belonging, perception of identity, and collective memory.<br />The results underscore the importance of preserving physical continuity, adapting strategies to the local context, and fostering active interplay between new and historic spaces. Furthermore, the comparative analysis demonstrated that residents, placing greater emphasis on the psychological dimensions of neighborhood identity, attained higher mean ranks in the Mann–Whitney U test, whereas experts concentrated more on design principles and physical coherence. Given the limited expert sample, these findings should be interpreted with caution, and further research is required to enhance their generalizability.<br />Overall, the study underscores that successful infill architecture in historic urban areas depends on a collaborative, holistic strategy aimed at preserving heritage, enhancing environmental quality, and fostering residents' sense of belonging. In doing so, it offers a viable model for sustainable neighborhood development and practical guidance for planners and architects integrating new interventions into historic contexts. توسعۀ کالبدی معاصر در بافت‌های تاریخی، در صورت بی‌توجهی به ساختارهای زمینه‌ای، به گسست فضایی و تضعیف هویت محله‌ای می‌انجامد. معماری میان‌افزا به‌عنوان رویکردی مؤثر، با حفظ انسجام فضایی و ارتقاء کیفیت محیطی پیوند گذشته و حال را بازتعریف می‌کند. هدف این پژوهش، بررسی نقش معماری میان‌افزا در تقویت هویت محله‌ای است و بر اساس سه فرضیۀ نظری انجام شد که بر تأثیر سازگاری زمینه‌گرا بر انسجام کالبدی، نقش ابعاد روانشناسی محیطی در ادراک ذهنی و کارکرد توسعه و حفاظت در ایجاد توازن میان فضاهای نو و میراث کالبدی تأکید دارند. این پژوهش با رویکردی ترکیبی و ماهیت کاربردی انجام شده است؛ در مرحلۀ نخست، مؤلفه‌های نظری با تحلیل محتوای کیفی ادبیات و با استفاده از نرم افزا <em>مکس کیو دی ای</em> (MAXQDA) استخراج شدند. سپس برای سنجش متغیرها و استخراج راهبردها، یک پرسشنامۀ بازپاسخ در میان متخصصان توزیع و نتایج به تدوین پرسشنامه‌ای ساختاریافته انجامید. در ادامه، داده‌های کمی بر اساس طیف لیکرت از ساکنان و همان متخصصان گردآوری شد. همچنین، دو بنای چیذری و نیماد در تهران به‌عنوان مطالعه موردی انتخاب شدند. در این بخش، داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار <em>اس‌پی‌اس‌اس</em> (SPSS) و از طریق آزمون‌های همبستگی و تحلیل واریانس ارزیابی شدند. درنهایت، پژوهش نشان داد معماری میان‌افزا از طریق انطباق با الگوی زمینه‌گرا و پاسخ به مؤلفه‌های روان‌شناختی، توازن معناداری میان ابعاد عینی و ذهنی هویت محله‌ای برقرار کرده و منجر به ارتقای کیفیت محیطی در بافت‌های تاریخی می‌شود. https://jfaup.ut.ac.ir/article_105227_8d2878ef1c347f6ee3c2c905567f07fb.pdf

موسسه انتشارات دانشگاه تهران نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی 2228-6020 30 3 2025 09 27 Examining the role of base arc in Panj-O-Haft Arch in Structural functionality in Karbandi-16 2-leg تحلیل تأثیر تغییر زاویه پاکار قوس پنج‌او‌هفت بر عملکرد سازه‌ای کاربندی 16 دوپا 89 102 104221 10.22059/jfaup.2025.369628.672932 FA حامد حیاتی استادیار گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران. 0000-0002-6249-0549 محمد شهریاری کارشناسی ارشد معماری و پژوهشگر هندسه معماری، دانشگاه قم،قم، ایران. 0009-0007-7464-107X مرضیه مرادی ‌دانشجوی کارشناسی ارشد معماری اسلامی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم،قم، ایران. 0009-0006-3469-8955 Journal Article 2023 12 26 The inherent limitations of brick and mortar necessitate the strategic use of geometry to overcome their weaknesses. This paper is specifically centered on discerning the role of geometry in the Panj-O-Haft arch and the Karbandi vault within Persian architectural practice. Notably, the study seeks to explore the intricate correlation between the base arc angle and the structural functionality of the Karbandi, emphasizing the profound influence of varying angles on the dimensions and strength of architectural elements.<br />2 Methodology<br />This study utilizes parametric and algorithmic design methods to analyze the Panj-O-Haft arch and its application as ribs for the Karbandi. A structural analysis algorithm is developed to connect with the modeling algorithm, allowing for the examination of various base arc angles and their impact on the structural analysis results. By selecting a base angle range of 20 to 70 degrees, the study generates 50 different Karbandi analysis results, which are then compared based on axial force in Karbandi elements and the thrust vector amount in supports. The research employs linear models and utilizes the Karamba3D plug-in for analysis.<br />3 Results and Discussion<br />The Karbandi features interconnected rib geometry, with all ribs dividing into 72 sub-elements. Altering the base arch angle impacts the geometry of these sub-elements and the Shamseh (a type vault) above them, leading to varying ranges of axial force in the sub-elements across different Karbandi models. A smaller range of axial force in the sub-elements indicates a more even force distribution. The study reveals that base arc angles within the 50 to 53 range result in the lowest range of axial force and are the most suitable option for the Panj-O-Haft arch as a rib in the Karbandi. Notably, the traditional base arc degrees for this arch (45 and 54.7) closely align with the optimized range for the base arc.<br />In every two-leg Karbandi, there are a total of 8 supports, regardless of its division. Due to the symmetrical geometry and topology of the Karbandi, all supports exhibit an equal amount of thrust in different directions within a horizontal plane. A specific support is chosen for comparing thrust amounts in various Karbandi models. The lowest thrust within the 20-to-70-degree angle range is observed at 20 degrees, as this smaller angle tends to straighten the Panj-O-Haft, reducing its curvature and enabling it to withstand higher force. Conversely, within the 42 to 51-degree range, the thrust amount remains relatively consistent and even slightly decreases.<br />4 Conclusion<br />This paper presents structural evidence supporting the drawing logic and geometry of the Panj-O-Haft arch. In addition to other factors such as aesthetics, construction technique, material, and dimensions, structural functionality is a crucial aspect linked to the arch's geometry. The selected arch features two base arc angles, namely 45 and 54.7 degrees. The results indicate that these angles are positioned close to the optimal range and exhibit lower thrust amounts at the support location compared to higher angles. While these two arch types may not excel in a single factor, they demonstrate multifaceted functionality and achieve an overall high rating. در میانِ مطالعاتِ مختلف در معماریِ ایران، پژوهش‌هایی نیز به بررسیِ تأثیرِ هندسه بر عملکردِ سازه‌های سنتی پرداخته‌اند. کاربندی به‌عنوانِ یک عنصرِ سازه‌ای، هم نقشِ فنی و هم وجهِ زیبایی‌شناسانه دارد. در برخی کاربندی‌های موجود در ایران از قوسِ پنج‌او‌هفت برای ساختِ لنگه‌تاق‌ها استفاده شده است. این قوس دو حالتِ تند و کند دارد که زاویه‌ی پاکارِ آن‌ها به‌ترتیب ۴۵ و ۵۴٫۷ درجه است. پژوهشِ حاضر، با بهره‌گیری از منابعِ کتابخانه‌ای و راهبردِ شبیه‌سازی و مدل‌سازیِ پارامتریک، تأثیرِ تغییرِ زاویه‌ی پاکار بر رفتارِ سازه‌ایِ کاربندی را بررسی می‌کند. این تحقیق از نوعِ پژوهش‌هایِ کاربردی است و ابتدا با استفاده از الگوریتم‌نویسی، قوسِ پنج‌او‌هفت را به‌صورتِ پارامتریک، به‌عنوانِ لنگه‌تاقِ کاربندیِ شانزده‌دوپا تعریف می‌کند. سپس در محیطِ نرم‌افزار، اثرِ تغییرِ زاویه بر عملکردِ سازه‌ای تحلیل خواهد شد. مطالعات نشان می‌دهند که تغییرِ زاویه‌ی پاکارِ قوس، مستقیماً بر جرمِ نهاییِ شمسه و در نتیجه بر نیرویِ وارده به کاربندی تأثیر می‌گذارد. با استفاده از تحلیلِ سازه‌ای می‌توان بازه‌ای از زوایا را شناسایی کرد که با توجه به نیرویِ ناشی از وزنِ شمسه، حالتِ بهینه‌ای ایجاد می‌کنند. نتایج نشان می‌دهد که در بازه‌ی زوایایِ ۵۰ تا ۵۳ درجه، توزیعِ نیرو بینِ اعضایِ کاربندی یکنواخت‌تر است. از طرفی، میزانِ رانش در محلِ تکیه‌گاه در بازه‌ی ۴۲ تا ۵۱ درجه کمتر تغییر می‌کند؛ بنابراین، دو شیوه‌ی ترسیمِ سنتیِ قوسِ پنج‌او‌هفت در نزدیکیِ بازه‌ی بهینه‌ی عملکردِ سازه‌ای قرار دارند. https://jfaup.ut.ac.ir/article_104221_20bc1a225153e096e5856ab326fc0bba.pdf