موسسه انتشارات دانشگاه تهران نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی 2228-6020 30 4 2025 12 22 Assessment of ecological network changes in the Mazandaran city-region for the protection of rural-urban lands ارزیابی روند تغییرات شبکه اکولوژیک در محدوده موردمطالعه در استان مازندران به‌منظور حفاظت از اراضی روستا- شهری 7 22 104950 10.22059/jfaup.2025.396000.673083 FA هاشم داداشپور استاد گروه برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. فاطمه توکلی کارشناسی ارشد طراحی شهری، گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0009-0001-2373-3544 Journal Article 2025 08 02 In recent years, the rapid growth of human activities and the accelerated pace of urbanization have led to significant disruptions in natural systems, particularly through the degradation of ecological infrastructures and the fragmentation of interconnected environmental networks. As cities expand outward—often without proper environmental planning or long-term sustainability strategies—natural landscapes become increasingly divided. This spatial fragmentation undermines the connectivity that sustains biodiversity, regulates local climates, maintains water cycles, and provides essential ecosystem services. These transformations have become especially critical in regions undergoing fast-paced, unplanned urban growth, where ecological vulnerability is already high. As a result, many researchers and policymakers have turned to the field of landscape ecology to better understand these spatial dynamics. Landscape ecology offers a valuable analytical framework for assessing ecological patterns, identifying environmental risks, and supporting informed land-use decision-making. By examining changes in spatial configuration and landscape connectivity, this scientific approach enables the development of strategies that can help balance development with ecological sustainability. This study focuses on the ecological transformation of the Mazandaran urban-region, located in northern Iran along the southern coast of the Caspian Sea. Known for its ecological richness and strategic geographical location, Mazandaran has experienced accelerated urban expansion over the past few decades, with significant impacts on its natural landscape. The aim of this research is to analyze the structural changes in landscape elements and their interrelationships over time in order to evaluate the sustainability of the region’s ecological network. To carry out this analysis, the study employed a combination of remote sensing techniques and landscape metrics across three time periods: 1999, 2006, and 2016. Satellite imagery from these years was processed and classified to examine land-use changes. Three key indices were used to measure the extent of landscape fragmentation: the Largest Patch Index (LPI), which indicates the dominance of the largest ecological patch; the Number of Patches (NP), which reflects the degree of fragmentation; and the Fractal Dimension Index (FR), which measures the geometric complexity of patch shapes. These metrics were calculated using Fragstats software, a widely used tool in landscape ecological analysis. The results indicate a clear trend of increasing fragmentation and declining ecological coherence. Natural patches have progressively become smaller, more numerous, and spatially isolated. The region has shifted toward a more disjointed, unstable, and ecologically vulnerable landscape structure. If this trend continues, the consequences may include irreversible biodiversity loss, disruption of ecosystem services, increased vulnerability to climate events, and a decline in the quality of life for local communities. This study underscores the urgent need for sustainable urban planning and policy intervention. Measures such as the preservation of core natural areas, restoration of ecological corridors, and implementation of green infrastructure are essential for reversing degradation and promoting resilience. In conclusion, this research demonstrates the importance of applying landscape ecology to assess and mitigate the ecological impacts of urban growth. A deeper understanding of landscape patterns enables policymakers and planners to adopt more sustainable and balanced development approaches that safeguard the environment while supporting human needs. در دهه‌های اخیر، گسترش فعالیت‌های انسانی و شتاب‌زدگی توسعه شهری موجب تغییرات گسترده در بسترهای طبیعی و کاهش یکپارچگی اکولوژیکی شده است. ازاین‌رو، رویکرد اکولوژی چشم‌انداز که بر شناخت الگوهای فضایی، تحلیل روابط میان عناصر و ارزیابی وضعیت موجود تأکید دارد، به ابزاری مهم برای سنجش تحولات محیطی تبدیل شده است. بااین‌حال، در مطالعات داخلی، به‌ویژه در مقیاس‌های منطقه‌ای و در مطالعه موردی، ارزیابی جامع و دقیقی از تغییرات شبکه اکولوژیکی در گذر زمان انجام نشده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر شهرستان­های مازندران، به تحلیل تحول عناصر چشم‌انداز و ارزیابی پیوستگی آن‌ها در سال‌های 1999، 2006 و 2016 پرداخته است. در این مطالعه، داده‌های سنجش از راه دور و شاخص‌های ساختاری چشم‌انداز¹ شامل اندازه بزرگ‌ترین لکه اکولوژیکی² (<em>LPI</em>)، تعداد لکه‌ها³<em>(NP)</em> و سطح پراکندگی لکه‌ها⁴ (<em>FR</em>) با بهره‌گیری از نرم‌افزار <em>Fragstats</em> پردازش شده‌اند تا تصویری دقیق از تغییرات فضایی شبکه اکولوژیکی ارائه شود. نتایج نشان می‌دهد که توسعه شهری موجب افزایش ریزدانگی لکه‌ها، کاهش معنی‌دار یکپارچگی فضایی و تخریب عملکردی شبکه اکولوژیکی شده است، روندی که کاهش تاب‌آوری و اختلال در تعادل اکولوژیکی منطقه را نمایان می‌کند. تداوم این وضعیت و فقدان سیاست‌های کنترلی مبتنی بر اصول اکولوژیکی، می‌تواند در آینده تهدیدی جدی برای پایداری منطقه باشد. https://jfaup.ut.ac.ir/article_104950_4cec671554cde4eedbbd0040be3f2d0e.pdf